Schaken

Het doel van het spel

Elke speler probeert de koning van de tegenstander schaakmat te zetten. Een koning staat schaak als een stuk van de tegenstander hem aanvalt. Schaakmat betekent dat hij schaak staat en er geen uitweg is: de koning kan niet naar een veilig veld, het aanvallende stuk kan niet worden geslagen en de aanval kan niet worden geblokkeerd. De koning zelf wordt nooit echt van het bord genomen.

Hoe de stukken zetten

• Koning: één veld in elke richting. Hij mag nooit naar een veld dat wordt aangevallen.
• Dame: elk aantal velden langs een rij, een lijn of een diagonaal. Dit is het sterkste stuk.
• Toren: elk aantal velden langs een rij of een lijn.
• Loper: elk aantal velden langs een diagonaal. Daardoor blijft hij de hele partij op velden van dezelfde kleur.
• Paard: een L-vorm, twee velden de ene kant op en één veld opzij. Het is het enige stuk dat over andere stukken heen kan springen.
• Pion: één veld rechtdoor vooruit, of twee velden vanaf zijn beginveld. Anders dan alle andere stukken slaat een pion op een andere manier dan hij zet: één veld schuin vooruit.

De regels van het schaken

• Wit begint, daarna zetten de spelers om de beurt. Passen mag niet.
• Een stuk slaat door naar het veld van een stuk van de tegenstander te gaan. Alleen het paard kan over andere stukken heen.
• Je mag nooit een zet doen waardoor je eigen koning schaak komt te staan.
• Bij de rokade zet de koning twee velden in de richting van een toren en springt de toren naar de andere kant van de koning. Geen van beide stukken mag eerder zijn verzet, de velden ertussen moeten leeg zijn en de koning mag niet schaak staan, niet over een aangevallen veld gaan en niet op een aangevallen veld terechtkomen. De toren mag wel over een aangevallen veld gaan.
• En passant: als een pion twee velden vooruit gaat en naast een pion van de tegenstander terechtkomt, mag die pion hem slaan alsof hij maar één veld was gegaan. Dat kan alleen in de allereerstvolgende zet.
• Promotie: een pion die de overkant van het bord bereikt, moet een dame, toren, loper of paard naar keuze worden, ook als je dat stuk nog hebt.

Hoe een partij remise kan eindigen

• Pat: de speler die aan zet is, kan geen enkele zet doen en staat niet schaak.
• Te weinig stukken: geen van beide kanten kan ooit nog mat zetten, bijvoorbeeld koning tegen koning, of koning en loper of koning en paard tegen koning. De partij is dan meteen afgelopen.
• Driemaal dezelfde stelling: als dezelfde stelling voor de derde keer ontstaat, met dezelfde speler aan zet en dezelfde mogelijkheden voor rokade en en passant, kan de speler die aan zet is remise claimen. Dat kan ook met de zet waarmee de stelling voor de derde keer zou ontstaan.
• De vijftigzettenregel: na vijftig zetten per speler zonder dat er iets is geslagen of een pion is gezet, kan de speler die aan zet is remise claimen.
• Automatische remise: als niemand claimt, is de partij toch remise bij de vijfde keer dat een stelling voorkomt, of na vijfenzeventig zetten per speler zonder slaan of pionzet.

Zo speel je op deze pagina

1. Open Instellingen en kies je tegenstander: de computer, een vriend online of 2 spelers op één apparaat.
2. Tegen de computer kies je een van de zes niveaus, van Beginner tot Moeilijk, en of je met wit of zwart speelt. Elk niveau toont zijn geschatte rating. Speel je met zwart, dan draait het bord zodat jouw stukken onderaan staan. Bij Willekeurig wordt je kleur voor elke nieuwe partij opnieuw geloot.
3. Tik op een stuk en dan op een veld, of sleep het stuk erheen. Een stip laat zien waar het stuk heen kan en een rode ring markeert wat het kan slaan.
4. Bereikt een pion de overkant, kies dan het nieuwe stuk uit de lijst die op het bord opent.
5. Met Ongedaan maken neem je een zet terug. Opgeven en Remise claimen vind je onder Meer. Je instellingen, je score en de partij die bezig is, worden bewaard in deze browser.
6. Tik op een zet in de lijst om het bord van dat moment te zien, of loop met de pijlen door de partij. Op een toetsenbord doen de toetsen Links en Rechts hetzelfde zolang de lijst focus heeft. Op een eerdere stelling kun je niet spelen: met Terug naar de partij ben je weer bij de huidige. Na afloop kun je de partij nog eens bekijken met Partij terugkijken.
7. Kom je er niet uit? Tip tekent een goede zet op het bord. Wil je je vooruitgang meten, zet dan in Instellingen Partij met rating aan: een partij met rating heeft geen Ongedaan maken en geen hints, en halverwege stoppen telt als verlies.

De notatie van de zetten lezen

De zetten worden genoteerd in de gebruikelijke schaaknotatie. Elk veld heeft een naam met een letter voor de lijn en een cijfer voor de rij, zoals e4. Voor de stukken gebruiken we de Engelse hoofdletters die ook in veel schaakprogramma's staan: K voor koning, Q voor dame, R voor toren, B voor loper en N voor paard. Pionnen hebben geen letter, dus Nf3 is een paard dat naar f3 gaat en e4 is een pion die naar e4 gaat.

Een x betekent slaan, zoals in Bxc6. O-O is korte rokade en O-O-O is lange rokade. Een + betekent schaak, # betekent schaakmat en =Q laat zien dat een pion promoveert tot dame.

Tips om beter te spelen

• Vraag je voor elke zet af wat de laatste zet van je tegenstander dreigt. De meeste partijen tussen beginners worden verloren door een stuk dat blijft staan, niet door een diep plan.
• Beheers in de opening het centrum met een pion of twee, ontwikkel je paarden en lopers en rokeer snel, zodat je koning veilig staat.
• Zet in de opening niet twee keer met hetzelfde stuk zonder goede reden en breng je dame niet te vroeg naar voren, want dan wordt ze alleen maar achternagezeten.
• Leer de waarde van de stukken: een pion is 1 punt waard, een paard of loper 3, een toren 5 en een dame 9. Tel voordat je ruilt.
• Kijk uit naar vorken en penningen. Een paard dat twee stukken tegelijk aanvalt, of een loper die een stuk vastzet tegen de koning, wint vaak materiaal.
• Sta je voor, ruil dan stukken en geen pionnen. Haal in het eindspel je koning erbij, want dan is hij ineens een sterk stuk.

Elke dag een nieuwe schaakpuzzel

Kies Dagpuzzel om elke dag één stelling op te lossen, voor iedereen dezelfde, met om middernacht UTC een nieuwe. Het kan mat in één, twee of drie zetten zijn, of een vork, penning, spies, aftrekaanval of winnende ruil. Elke puzzel is gemaakt en gecontroleerd met onze eigen engine. De regel boven het bord noemt het doel, de antwoorden van de tegenstander spelen zichzelf, en een foute zet wordt teruggenomen zodat je het opnieuw kunt proberen. Je reeks blijft in deze browser, en puzzels veranderen nooit je rating of je score tegen de computer.

Veelgestelde vragen

Kan ik hier schaken zonder account?

Ja. Het hele spel draait in je browser op een computer, tablet of telefoon, zonder iets te downloaden en zonder account.

Hoe sterk is de computer?

Er zijn zes niveaus. Beginner schat stellingen verkeerd in en mist soms zelfs mat in één zet, dus het is een goede plek om te leren. Elk hoger niveau kijkt verder vooruit en beoordeelt stellingen beter. We hebben ze gemeten in partijen tegen een sterk open-source schaakprogramma, ingesteld op bekende sterktes, en Instellingen toont de uitkomst naast elk niveau: van ongeveer 700 tot ongeveer 2300. Dit zijn schattingen op basis van partijen tussen programma's, niet van partijen tegen mensen, dus een rating op een andere site kan afwijken. De laagste niveaus zijn het minst zeker, omdat dat programma niet zwakker kan worden ingesteld. Alleen Moeilijk hangt af van je apparaat: het denkt een vaste tijd na en speelt dus sterker op een snelle computer dan op een trager apparaat, en het getoonde cijfer is het lagere. De computer gebruikt zijn eigen zoekmethode en geen openingsboek, dus zijn partijen verschillen.

Wat is de rating in Instellingen?

Het is een schatting van je sterkte, berekend uit partijen met rating tegen deze computer. Voor je eerste 15 partijen heet ze voorlopig, en ze kan niet ver boven het niveau uitstijgen dat je verslaat. Steeds weer Beginner verslaan blaast haar dus niet op. Ze wordt alleen in deze browser bewaard, waar ze bewerkt zou kunnen worden. Het is dus een persoonlijke maatstaf voor je vooruitgang en geen officiële schaakrating.

Kunnen twee mensen op één apparaat spelen?

Ja. Kies in Instellingen voor "2 spelers, één apparaat" en zet om de beurt op hetzelfde scherm. Je kunt ook "Bord draaien na elke zet" aanzetten, zodat wie aan zet is de eigen stukken onderaan ziet.

Waarom kan ik nu niet rokeren?

Rokeren kan niet als je koning of die toren al is verzet, als er een stuk tussen staat, of als je koning schaak staat, over een aangevallen veld zou gaan of op een aangevallen veld zou komen. Als je de koning of toren wegzet en terugzet, komt het recht op rokade niet terug.

Wat is en passant?

Dat is een bijzondere pionnenslag. Als een pion van de tegenstander vanaf zijn beginveld twee velden vooruit gaat en direct naast jouw pion terechtkomt, kun je hem slaan alsof hij maar één veld was gegaan. Dat moet meteen in de eerstvolgende zet, anders is de kans weg. Een rode ring op het bord laat zien wanneer het kan.

Wat is het verschil tussen pat en schaakmat?

In beide gevallen kan de speler die aan zet is geen enkele zet doen. Staat zijn koning schaak, dan is het schaakmat en verliest hij. Staat hij niet schaak, dan is het pat en is de partij remise. Zo kan een speler die ver achterstaat de partij soms toch nog redden.

Waarom blijft de knop Remise claimen grijs?

Je kunt alleen remise claimen als dezelfde stelling voor de derde keer is ontstaan of op het punt staat te ontstaan, of na vijftig zetten per speler zonder slaan of pionzet. Als het kan, licht de knop op en staat er een regel boven het bord. Je kunt ook gewoon doorspelen als je denkt te kunnen winnen.

Worden mijn partij en score bewaard?

Ja. Je instellingen, je score en de partij die bezig is, worden bewaard in deze browser, dus ze zijn er nog als je terugkomt. Ze worden nergens naartoe gestuurd en als je je browsergegevens wist, zijn ze weg.

Hoe werkt de dagpuzzel?

Kies Dagpuzzel op de schaakpagina; je vindt hem ook onder Meer en in Instellingen. Iedereen krijgt die dag dezelfde stelling, en om middernacht UTC komt er een nieuwe; de pagina toont dat tijdstip in jouw tijdzone. Een hint wijst eerst het stuk aan en daarna de zet, en je resultaat vermeldt hoeveel pogingen je nodig had en of je een hint gebruikte. Daarna kun je de oplossing stap voor stap bekijken en een resultaat delen dat niets verraadt. Een lopende partij blijft ondertussen bewaard.